Denizyoluyla taşınan her yük; fırtına, su girişi, konteyner kaybı, yangın, çarpışma ve hırsızlık gibi risklere açıktır. Armatörün konşimento kapsamındaki sorumluluğu ise uluslararası sözleşmelerle sınırlandırılmıştır ve çoğu zaman yükün gerçek değerinin çok altında kalır. İşte bu boşluğu deniz nakliyat sigortası doldurur. Deniz nakliyat sigortası (marine cargo insurance), yükün çıkış noktasından varış noktasına kadar taşıma sırasında uğrayabileceği fiziksel kayıp ve hasarları, poliçe şartları dahilinde teminat altına alan sigorta türüdür. Bu yazıda Özd Global olarak teminat türlerini, Enstitü Yük Klozlarını, poliçe seçiminde dikkat edilecekleri, müşterek avarya kavramını ve hasar durumunda izlenecek adımları açıklıyoruz.
Deniz Nakliyat Sigortası Neden Gerekli?
Armatörün sorumluluğu, Lahey-Visby Kuralları gibi düzenlemelere göre genellikle paket başına veya kilogram başına belirli bir tutarla sınırlıdır. Ayrıca armatör; doğal afet, seyir hatası, yangın gibi birçok durumda sorumluluktan kurtulabilir. Dolayısıyla sigortasız bir yükte zararın büyük bölümü yük sahibinin üzerinde kalır. Akreditifli işlemlerde ve CIF/CIP teslimlerde sigorta poliçesi zaten zorunlu bir belgedir; diğer teslim şekillerinde ise alıcı veya satıcı kendi riskini korumak için poliçe yaptırmalıdır.
Teminat Türleri: Enstitü Yük Klozları
Uluslararası uygulamada deniz nakliyat sigortası üç ana kloz grubuyla düzenlenir:
| Kloz | Teminat kapsamı | Uygun olduğu yükler |
|---|---|---|
| Institute Cargo Clauses (A) | Tüm riskler (all risks); istisnalar hariç her türlü fiziksel kayıp ve hasar | Yüksek değerli, hassas, makine, elektronik, tüketim malları |
| Institute Cargo Clauses (B) | Sayılan riskler: yangın, karaya oturma, batma, çarpışma, su girişi, yükleme-boşaltmada düşme | Orta değerli genel kargo, dökme yük |
| Institute Cargo Clauses (C) | Dar kapsam: yangın, patlama, batma, çarpışma, müşterek avarya | Düşük değerli dökme ve hurda yükler |
İstisnalar ve Ek Teminatlar
Tüm klozlarda yükün kendi kusuru, yetersiz ambalaj, gecikme, sigortalının kasıtlı hareketi ve savaş/grev riskleri standart olarak teminat dışıdır. Savaş ve grev riskleri ayrı klozlarla (Institute War Clauses, Institute Strikes Clauses) ek prim karşılığında sigortalanabilir. Reefer yüklerde soğutma arızası kaynaklı bozulma için de ek kloz gerekir.
Poliçe Türleri
- Sefer (tek yük) poliçesi: Bir sevkiyat için düzenlenir; düzensiz ihracat yapan firmalar için uygundur.
- Abonman (açık) poliçe: Belirli süre boyunca tüm sevkiyatları kapsar; her yük sonradan bildirilir. Düzenli ihracatçı ve ithalatçılar için hem pratik hem ekonomiktir.
- Sertifika poliçesi: Abonman poliçe altında her sevkiyat için düzenlenen belge; akreditifte bankaya sunulur.
İpucu: Sigorta bedelini genellikle fatura değeri artı navlun ve yüzde 10 beklenen kâr olarak (CIF + %10) belirleyin. Eksik sigorta durumunda hasarın yalnızca orantılı kısmı ödenir.
Prim Nasıl Belirlenir?
Deniz nakliyat sigortası primi, sigorta bedelinin binde birkaçı ile yüzde biri arasında geniş bir aralıkta değişir ve şu faktörlere bağlıdır:
- Yükün cinsi ve hasara yatkınlığı
- Ambalaj ve konteyner tipi
- Güzergâh, transit süresi ve aktarma sayısı
- Teminat genişliği (A, B veya C klozu)
- Sigortalının geçmiş hasar durumu
- Gemi yaşı ve klas durumu
Kesin oranlar sigorta şirketine ve dönemsel piyasa koşullarına göre farklılaşır; birden fazla teklif karşılaştırmak faydalıdır. Özd Global, çalıştığı sigorta aracıları üzerinden müşterilerine yük tipine uygun teminat seçeneklerini sunar.
Müşterek Avarya (General Average) Nedir?
Denizcilik hukukuna özgü bu kavram, geminin ve yükün ortak selameti için bilinçli olarak yapılan fedakârlıkların (örneğin yangında bazı konteynerlerin denize atılması veya kurtarma masrafları) tüm yük sahipleri arasında değerleri oranında paylaşılması anlamına gelir. Müşterek avarya ilan edildiğinde, hasar görmemiş yükün sahibi bile teminat mektubu veya nakit depozito vermeden yükünü alamaz. Deniz nakliyat sigortası poliçeleri bu katkı payını karşılar; sigortasız yük sahipleri ise ciddi ödemelerle karşılaşabilir. Bu tek başına bile poliçe yaptırmak için yeterli bir nedendir.
Hasar Durumunda İzlenecek Adımlar
- Teslimat sırasında hasarı konşimento veya teslim belgesine şerh düşerek kayıt altına alın.
- Fotoğraf ve video ile belgeleyin; ambalajı imha etmeyin.
- Sigorta şirketine ve taşıyıcıya derhal yazılı bildirim yapın; süreler poliçede belirtilir.
- Sigorta eksperinin incelemesini bekleyin.
- Fatura, çeki listesi, konşimento, hasar tutanağı ve ekspertiz raporunu sunarak tazminat talep edin.
Özd Global, müşterilerinin hasar süreçlerinde belge toplanması ve taşıyıcı ile yazışmalarda destek sağlar.
Sigorta ve Lojistik Planlamanın Bütünlüğü
Sigorta, yalnızca hasar sonrası tazminat aracı değil; risk yönetiminin bir parçasıdır. Doğru ambalaj, uygun konteyner seçimi, VGM uyumu ve güvenilir hat tercihi hasar olasılığını azaltır ve prim koşullarını iyileştirir. Denizyolu taşımacılığı hizmetimizde her sevkiyat için sigorta ihtiyacını müşteriyle birlikte değerlendiriyor, gümrükleme sürecinde poliçenin akreditif ve beyanname gereklilikleriyle uyumunu kontrol ediyoruz. Büyük ve gabari dışı yüklerde ise proje lojistiği ekibimiz, yükleme planıyla birlikte özel sigorta şartlarını da düzenler.
Sıkça Sorulan Sorular
Deniz nakliyat sigortası zorunlu mu?
Yasal olarak zorunlu değildir; ancak CIF ve CIP teslimlerde satıcı poliçe yaptırmakla yükümlüdür ve akreditifli işlemlerde bankalar poliçe talep eder. Diğer durumlarda ihtiyari olmakla birlikte şiddetle tavsiye edilir.
Sigorta kapıdan kapıya mı yoksa yalnızca deniz yolculuğunu mu kapsar?
Enstitü Yük Klozları standart olarak "depodan depoya" teminat sağlar; yani kara taşıması, liman bekleme ve deniz yolculuğu dahil tüm süreç kapsanır. Poliçede bu kapsamın açıkça yazılı olduğunu kontrol edin.
Konteyner denize düşerse tazminat alabilir miyim?
(A) klozunda evet; (B) ve (C) klozlarında da yükün denize düşmesi veya dalgaların alıp götürmesi genellikle sayılan riskler arasındadır. Teminat sınırları ve muafiyet bedelleri poliçeye göre değişir.
Deniz nakliyat sigortası, uluslararası taşımada beklenmedik kayıplara karşı en etkili güvencedir. Gebze merkezli Özd Global, yüklerinizin taşıma planını sigorta ihtiyacıyla birlikte değerlendirir ve doğru teminatın seçilmesine yardımcı olur. Sevkiyatlarınız için iletişim sayfamızdan bize ulaşın veya +90 551 462 41 34 numaralı hattımızı arayın.
