IATA DGR tehlikeli madde hava kargo kuralları, uçakla taşınan her türlü tehlikeli yükün sınıflandırılmasını, ambalajlanmasını, etiketlenmesini ve belgelenmesini düzenleyen küresel standarttır. Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) tarafından her yıl güncellenen Dangerous Goods Regulations (DGR), ICAO Teknik Talimatlarına dayanır ve havayolları tarafından bağlayıcı kabul edilir. Lityum pilli bir cihaz, aerosol, boya, yapıştırıcı, parfüm ya da laboratuvar kimyasalı gönderen bir ihracatçı, farkında olmasa bile IATA DGR tehlikeli madde hava kargo kapsamına girer. Kuralların bilinmemesi yükün uçuştan indirilmesine, para cezasına ve ciddi güvenlik risklerine yol açar. Özd Global olarak Gebze ve Kocaeli'deki kimya, otomotiv ve elektronik sektörü müşterilerimiz için tehlikeli madde hava sevkiyatlarını düzenli olarak yönetiyoruz; bu rehberde sınıflandırmadan belgeye kadar sürecin tamamını özetliyoruz.
IATA DGR Nedir ve Neden Bağlayıcıdır?
IATA DGR, tehlikeli maddelerin hava yoluyla güvenli taşınması için gerekli tüm kuralları tek bir el kitabında toplar. ICAO (Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü) Teknik Talimatlarının operasyonel uygulamasıdır ve ek olarak havayollarının kendi kısıtlamalarını ("operator variations") ve devlet kısıtlamalarını ("state variations") içerir. Her yıl 1 Ocak'ta yeni baskı yürürlüğe girer; bu nedenle güncel baskıyı takip etmek zorunludur.
Kuralların bağlayıcılığı üç kaynaktan gelir: ulusal sivil havacılık mevzuatı, havayolunun taşıma koşulları ve göndericinin imzaladığı Tehlikeli Madde Gönderici Beyanı. Beyanda yer alan "bu gönderi geçerli uluslararası ve ulusal düzenlemelere tam uygundur" ifadesi, hukuki sorumluluğu doğrudan göndericiye yükler.
Tehlikeli Madde Sınıfları
Tehlikeli maddeler dokuz sınıfa ayrılır; bazı sınıfların alt bölümleri vardır. Aşağıdaki tablo sınıfları ve hava kargoda sık karşılaşılan örnekleri özetler.
| Sınıf | Tanım | Hava kargoda yaygın örnekler |
|---|---|---|
| 1 | Patlayıcılar | Havai fişek, hava yastığı şişiricileri (çoğu yasak) |
| 2 | Gazlar | Aerosoller, yangın söndürücüler, soğutucu gazlar |
| 3 | Yanıcı sıvılar | Boya, tiner, yapıştırıcı, parfüm, el dezenfektanı |
| 4 | Yanıcı katılar | Kibrit, metal tozları, kendiliğinden ısınan maddeler |
| 5 | Oksitleyiciler ve organik peroksitler | Ağartıcılar, sertleştiriciler |
| 6 | Zehirli ve bulaşıcı maddeler | Pestisitler, tanı numuneleri |
| 7 | Radyoaktif maddeler | Tıbbi izotoplar, ölçüm cihazları |
| 8 | Aşındırıcı maddeler | Asitler, akü elektroliti, bazı temizlik ürünleri |
| 9 | Muhtelif tehlikeli maddeler | Lityum piller, kuru buz, mıknatıslı malzeme |
Sınıf 9'daki lityum piller, hava kargoda en sık karşılaşılan ve en sık hata yapılan kalemdir. Cihaz içinde, cihazla birlikte ya da tek başına gönderilmesine göre farklı ambalaj talimatları uygulanır.
Gönderici Sorumlulukları Adım Adım
- Sınıflandırma: Ürünün Güvenlik Bilgi Formu (SDS) 14. bölümünden UN numarası, uygun sevkiyat adı, sınıf ve ambalaj grubu belirlenir.
- Taşınabilirlik kontrolü: DGR'deki tehlikeli maddeler listesinde ürünün yolcu uçağında, yalnızca kargo uçağında (CAO) mı taşınabileceği yoksa tamamen yasak mı olduğu kontrol edilir.
- Miktar sınırları: Ambalaj başına azami net miktar, yolcu ve kargo uçağı için ayrı ayrı belirlenmiştir. Sınırlı miktar (LQ) ve istisnai miktar (EQ) hükümleri küçük sevkiyatlarda kolaylık sağlar.
- Ambalajlama: Uygun ambalaj talimatına göre UN onaylı ambalaj seçilir; iç ambalaj, emici malzeme ve kapatma yöntemi talimata uygun olmalıdır.
- İşaretleme ve etiketleme: UN numarası, uygun sevkiyat adı, tehlike etiketi, gerekiyorsa CAO etiketi ve yön okları ambalaja uygulanır.
- Belgeleme: Tehlikeli Madde Gönderici Beyanı (Shipper's Declaration for Dangerous Goods) iki nüsha hazırlanır ve eğitimli kişi tarafından imzalanır.
- Eğitim: Tehlikeli madde hazırlayan, beyanı imzalayan ve yükü elleçleyen personelin geçerli DGR eğitimi almış olması zorunludur.
İpucu: SDS belgesinin 14. bölümü boşsa ya da "düzenlemeye tabi değildir" yazıyorsa bile ürünü doğrudan hava kargoya vermeyin. Özellikle lityum pil içeren cihazlar ve mıknatıslı malzemeler, SDS'te görünmese bile DGR kapsamına girebilir.
Havayolu ve Forwarder Kabul Süreci
IATA DGR tehlikeli madde hava kargo kabul sürecinde, yük havalimanı kargo terminaline ulaştığında havayolu ya da yer hizmeti kuruluşu bir kabul kontrol listesi uygular. Ambalaj, etiket ve beyan üzerindeki her bilgi tek tek karşılaştırılır; tek bir uyumsuzluk yükün reddedilmesi için yeterlidir. Reddedilen yük depoya geri döner, yeniden ambalajlanır ve bir sonraki uçuş için yeniden rezervasyon yapılır; bu da zaman ve maliyet kaybı demektir.
Özd Global, hava yolu taşımacılığı kapsamında tehlikeli madde sevkiyatlarında yükü terminale göndermeden önce kendi ön kontrolünü yapar. Gebze'deki depomuzda depolama ve dağıtım ekibimiz etiket, işaret ve belge kontrolünü tamamlar; böylece havalimanında ret riski en aza iner.
Sık Yapılan Hatalar
IATA DGR tehlikeli madde hava kargo sevkiyatlarında en sık karşılaşılan hatalar şunlardır:
- Lityum pil içeren ürünlerin "elektronik cihaz" olarak beyan edilmesi
- Aerosol ve parfüm gibi ürünlerin numune olarak kargoya verilmesi
- Yolcu uçağı için izin verilen miktarın aşılması
- Eski DGR baskısına göre hazırlanmış beyan kullanılması
- Dış ambalaj üzerinde eksik veya hasarlı etiket
- Ticari fatura ile beyan arasındaki ürün adı uyumsuzluğu
Bu hataların hemen hepsi, ürünün doğru sınıflandırılması ve eğitimli bir ekiple çalışılmasıyla önlenebilir; Özd Global ekibi bu kontrolleri her sevkiyatta standart olarak uygular. Gümrükleme aşamasında da tehlikeli madde beyanı ile ihracat belgelerinin uyumu ayrıca kontrol edilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Her kimyasal ürün tehlikeli madde midir?
Hayır. Birçok kimyasal, DGR'deki kriterleri karşılamadığı için düzenlemeye tabi değildir. Belirleyici olan ürünün fiziksel ve kimyasal özellikleridir; SDS'in 14. bölümü ve gerekirse laboratuvar testi bu soruyu kesin olarak yanıtlar.
Lityum pilli cihazlar hava kargoyla gönderilebilir mi?
Evet, ancak pilin cihaz içinde olup olmadığına, watt-saat değerine ve paket başına adede göre farklı ambalaj talimatları uygulanır. Tek başına gönderilen lityum piller için ek kısıtlamalar vardır ve bazı havayolları bunları yalnızca kargo uçağında kabul eder.
Tehlikeli madde eğitimi zorunlu mu?
Evet. IATA DGR, tehlikeli madde hazırlayan, beyan imzalayan ve elleçleyen herkesin görevine uygun eğitim almasını ve bu eğitimin belirli aralıklarla yenilenmesini şart koşar. Eğitimsiz personelin hazırladığı yük havayolu tarafından kabul edilmez.
IATA DGR tehlikeli madde hava kargo süreci karmaşık görünse de doğru sınıflandırma, uygun ambalaj ve eğitimli bir ekiple sorunsuz yürütülür. Tehlikeli madde sevkiyatınızı planlamak için iletişim sayfamızdan Özd Global'e ulaşabilir veya +90 551 462 41 34 numaralı hattımızı arayabilirsiniz.
